همگام با تحولات جهاني در حوزه اقتصاد و مديريت و ارائه مدلهاي کاربردي براي توسعه تعالي سازمانها، از سال 1382 در کشور ايران مدلهايي براي عارضه‌يابي و بهبود عملکرد سازمانهاي دولتي و خصوصي با مأموريتهاي مختلف صنعتي، خدماتي، پژوهشي و . . . ارائه گرديده که مورد استقبال روزافزون مديران سازمانها قرار گرفته است. از مهمترين اين مدلها ميتوان به مدل "جايزه ملي بهره‌وري و تعالي سازماني" و نيز مدل "جايزه ملي کيفيت ايران" که اخيراً مورد بازنگري قرار گرفته است اشاره کرد. با بازنگري مدل جايزه ملي کيفيت ايران، به نيازهاي ويژه سازمانهاي ايراني و دغدغه‌هاي نهادهاي قانوني و نيازهاي مردم عزيز کشورمان، پاسخ ويژه‌اي داده شده است. عمده تفاوتهاي اين دو مدل را در جدول زير مشاهده مي‌فرمائيد:

 جايزه ملي بهره‌وري و تعالي سازماني

 جايزه ملي کيفيت ايران (محصول/خدمت)

دبيرخانه جايزه ملي کيفيت ايران در آستانه دوره پنجم فعاليت خود به آگاهي عموم سازمانهاي کشور ميرساند که فرآيند جايزه مبتني بر زمينه‌هاي بهبود حاصل از تجربيات گذشته، تغيير يافته است و همچنين در راستاي انطباق هرچه بيشتر معيارهاي مدل جايزه با نيازهاي ملي و کيفيت محصولات و خدمات سازمانهاي ايراني، از سوي کميته فني، جايزه ملي کيفيت ايران از نو طراحي شده است. دبيرخانه جايزه ملي کيفيت ايران، مدلي نوين و ملي به سازمانهاي ايراني تقديم مي‌نمايد، تا بر اساس رويکردهاي ارائه شده در مدل، بتوانند کيفيت محصولات خود را ارتقاء داده و آنرا تضمين نمايند.
اينک در آستانه شروع فرآيند دوره پنجم جايزه بر طبق تصميمات شوراي سياستگذاري جايزه ملي کيفيت ايران و کارشناسي کميته فني متشکل از ذينفعان جامعه سازمانهاي ايراني اعم از دولتي، عمومي و يا خصوصي در زمينه‌هاي متنوع توليدي و خدماتي در سطح فراگير و فرابخشي به اين نتيجه رسيد که انجام تغييرات جدي در ساختار مدل و معيارهاي آن با هدف تأکيد اصلي بر کيفيت محصولات و خدمات سازمانها ميتواند نتايج پربارتري را بهمراه داشته باشد.
لذا بر اساس تصميم شوراي سياستگذاري جايزه ملي کيفيت ايران، دبيرخانه جايزه از چندي پيش، اقدامات همه جانبه‌اي را در راستاي طراحي يک مدل ملي در برنامه کار کميته فني و گروه کارشناسي مربوطه قرار داد که منجر به طراحي مدل جايزه ملي کيفيت ايران گرديده است. معيارهاي مدل جايزه کيفيت ايران بر اساس پاسخگويي به نيازها و الزامات بازار، توليد، عرضه، چرخه عمر محصول (کالا يا خدمت)، محيط زيست و ساير ذينفعان طرح‌ريزي گرديده تا موفقيت پايدار سازمان را در فضاي اقتصادي و اجتماعي ملي و بين‌المللي تضمين نمايد. مدل جايزه ملي کيفيت ايران با توجه به شرايط اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي کشور و همچنين ويژگي سازمانهاي ايراني، در کميته فني جايزه کيفيت ايران، با بهره‌برداري از دانش روز مديريت طراحي شده است و بعبارتي يک مدل کاملاً ملي محسوب ميگردد که قابليت بهره‌برداري از سوي ساير سازمانهاي خارجي را نيز دارا ميباشد. اين مدل با رويکرد سازمانهاي توليدي و خدماتي طراحي شده است. اين مدل متشکل از 7 معيار، 40 زير معيار و 184 نکته راهنما است. با توجه به اينکه توليد مستمر محصول با کيفيت فقط در سازمانهاي سرآمد مقدور است، در مدل جايزه ملي کيفيت نيز اصول هشت‌گانه مديريت کيفيت و سرآمدي، جاري است. در اين مدل از دانش سرآمدي و مدلهاي سرآمدي، بهره‌برداري شده است. براي طراحي معيارها و زيرمعيارهاي مدل ملي فوق بيش از 1500 نکته راهنما و زيرمعيار از سوي کميته طراحي، شناسايي شده است و ضمناً توزيع وزني و امتيازات معيارها با تمرکز بر نتايج پايدار، حاصل از رضايت مشتري و مصرف کنندگان است. اصول طراحي حاکم بر مدل عبارتند از: تعادل در منافع ذينفعان، مديريت و استراتژي کيفيت محصول، فرآيندگرايي و تضمين کيفيت، مشتري‌گرايي، يادگيري و توانمندسازي، زنجيره تأمين و منابع، مسؤوليت اجتماعي و زيست محيطي، که در فرآيندهاي توسعه تکنولوژي و طراحي مفهومي محصول، طراحي و توسعه محصول و فرآيند، ساخت و توليد و تحويل محصول، خدمات و پشتيباني پس از فروش، عملکرد و رفتار زيست محيطي محصول، قابل شناسايي است. اين مدل که با ويژگيهاي سازمانهاي ايراني هماهنگي دارد، اين امکان را به سازمانها ميدهد تا علاوه بر ايجاد راهبردي شفاف براي محصولات خود، بتوانند فرآيندها و منابع را در جهت ارتقاي کيفيت محصولات توسعه داده و کارکنان را براي جاري سازي راهبرد محصولات توانمند سازند.
اين مدل بر آثار زيست محيطي و اجتماعي محصولات تأکيد جدي دارد و با جاري سازي رويکردهاي مدل جايزه ملي کيفيت ايران، سازمانها ميتوانند مزيت رقابتي محصولات خود را بر مسؤوليت هاي اجتماعي و اقتصادي خود طرح‌ريزي نمايند.